Başabaş Noktası Hesaplama

Başabaş noktası (break-even point), bir işletmenin ne kâr ne zarar ettiği; yani toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu satış seviyesidir. Bu noktanın altındaki her satış zarar, üstündeki her satış kâr getirir. Başabaş analizi; yeni bir ürün lansmanı, fiyatlandırma kararı, yatırım gerekçelendirmesi ve hedef kâr planlaması için kullanılan en temel işletme aracıdır. Hesaplama, sabit maliyetlerin birim katkı payına (birim satış fiyatı eksi birim değişken maliyet) bölünmesi mantığına dayanır. Bu araçla başabaş adedini, başabaş cirosunu, birim ve oransal katkı payını; ayrıca hedef kâr için gereken satış adedini ve mevcut satışınız varsa güvenlik payınızı (margin of safety) tek seferde hesaplarsınız. Tüm hesaplama vergi içermeyen, evrensel yönetim muhasebesi formülüne dayanır; sayılarınızı KDV hariç ve aylık/yıllık tutarlı bir dönem için girmeniz yeterlidir.

TL
TL
TL
TL
adet
Birim Katkı Payı₺100,00
Katkı Payı Oranı%0,4
Başabaş Adedi1.500
Başabaş Cirosu₺375.000,00

İşletmeniz İçin Tüm Finansal Çözümler

Sıkça Sorulan Sorular

Başabaş noktası nedir?

Başabaş noktası, işletmenin ne kâr ne de zarar ettiği; toplam gelirin toplam maliyete (sabit + değişken) tam olarak eşit olduğu satış seviyesidir. Bu noktanın üzerindeki her satış kâr, altındaki her satış zarar yaratır.

Sabit maliyet ile değişken maliyet arasındaki fark nedir?

Sabit maliyetler satış adedinden bağımsız olarak oluşur: kira, sabit maaşlar, sigorta, amortisman, abonelikler. Değişken maliyetler satış adediyle birlikte artar: hammadde, ambalaj, satış komisyonu, kargo. Başabaş analizinde bu ikisini doğru ayırmak sonucun isabetini belirler.

Katkı payı (contribution margin) ne işe yarar?

Katkı payı, birim satıştan değişken maliyet düşüldükten sonra sabit maliyetleri karşılamaya ve kâr yaratmaya kalan tutardır. Birim katkı payı ne kadar yüksekse, başabaşa o kadar az satışla ulaşırsınız. Katkı payı oranı ise her 1 TL cironun ne kadarının kâra katkı sağladığını gösterir.

Başabaş cirosunu nasıl hesaplarım?

İki yöntem aynı sonucu verir: Başabaş Adedi × Birim Satış Fiyatı, ya da Sabit Maliyet ÷ Katkı Payı Oranı. Örneğin sabit maliyet 150.000 TL ve katkı payı oranı %40 ise başabaş cirosu 150.000 ÷ 0,40 = 375.000 TL'dir.

Birim satış fiyatı değişken maliyetten düşükse ne olur?

Bu durumda birim katkı payı sıfır veya negatif olur ve her satış zararı büyütür; başabaş noktasına matematiksel olarak ulaşılamaz. Çözüm fiyatı artırmak, değişken maliyeti düşürmek veya ürün karmasını değiştirmektir.

Hedeflediğim kâra ulaşmak için kaç adet satmalıyım?

Hedef kâr için gereken adet = (Sabit Maliyet + Hedef Kâr) ÷ Birim Katkı Payı. Yani hedef kârınızı sabit maliyetin üzerine ekleyip birim katkı payına bölersiniz. Araçtaki opsiyonel 'Hedef Kâr' alanına tutarı girerek bu sayıyı doğrudan görebilirsiniz.

Güvenlik payı (margin of safety) nedir?

Güvenlik payı, mevcut/planlanan satışınızın başabaş noktasından ne kadar yukarıda olduğunu gösterir: (Mevcut Satış − Başabaş Adedi) ÷ Mevcut Satış. Yüksek bir oran, satışlar düşse bile zarara geçmeden önce elinizde tampon olduğunu; düşük oran ise riskin yüksek olduğunu anlatır.

Nasıl hesaplanır?

Birim Katkı Payı = Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet Katkı Payı Oranı = Birim Katkı Payı / Birim Satış Fiyatı Başabaş Adedi = Sabit Maliyet / Birim Katkı Payı Başabaş Cirosu = Sabit Maliyet / Katkı Payı Oranı (= Başabaş Adedi × Birim Satış Fiyatı) Hedef Kâr İçin Adet = (Sabit Maliyet + Hedef Kâr) / Birim Katkı Payı Güvenlik Payı Oranı = (Mevcut Satış − Başabaş Adedi) / Mevcut Satış

  1. Toplam sabit maliyetinizi (kira, maaş, sigorta, amortisman vb. satış adedinden bağımsız giderler) dönem bazında KDV hariç toplayın.
  2. Bir ürünün/hizmetin KDV hariç birim satış fiyatını belirleyin.
  3. Bir ürün başına düşen değişken maliyeti hesaplayın (hammadde, ambalaj, komisyon, nakliye vb.).
  4. Birim katkı payını bulun: Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet.
  5. Başabaş adedini hesaplayın: Sabit Maliyet ÷ Birim Katkı Payı. Sonuç kesirli çıkarsa bir üst tam sayıya yuvarlayın.
  6. Başabaş cirosunu bulun: Başabaş Adedi × Birim Satış Fiyatı (veya Sabit Maliyet ÷ Katkı Payı Oranı).
  7. İsterseniz hedef kârınızı girerek o kâra ulaşmak için gereken satış adedini ve mevcut satışınızı girerek güvenlik payınızı görün.

Örnek

  • Sabit maliyet 150.000 TL, birim satış 250 TL, birim değişken 150 TL → Birim katkı payı 100 TL, katkı payı oranı %40, başabaş adedi 1.500 adet, başabaş cirosu 375.000 TL
  • Sabit maliyet 60.000 TL, birim satış 80 TL, birim değişken 50 TL → Birim katkı payı 30 TL, başabaş adedi 2.000 adet, başabaş cirosu 160.000 TL
  • Sabit maliyet 150.000 TL, birim satış 250 TL, birim değişken 150 TL, hedef kâr 50.000 TL → Hedef kâr için gereken adet 2.000, gereken ciro 500.000 TL
  • Önceki örneğe mevcut satış 1.800 adet eklenirse → Tahmini kâr 30.000 TL, güvenlik payı 300 adet, güvenlik payı oranı %16,67

İlgili araçlar

Konuyla ilgili rehberler