TCMB Döviz Dönüşüm Desteği 2026: 1 Ekim’de Başlayacak Yeni Şartlar
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına dönüştürmesine yönelik destek uygulamasını 1 Ekim 2026 itibarıyla yeniliyor. Yeni dönemde bir ay boyunca döviz almama taahhüdü kaldırılacak, bunun yerine yüzde 10 döviz pozisyon oranı şartı uygulanacak. Ayrıca ihracata yönelik üretim yapan tedarikçi firmaların destekten doğrudan yararlanması kolaylaştırılacak.
Döviz dönüşüm desteği nedir?
Döviz dönüşüm desteği, firmaların yurt dışından elde ettikleri döviz gelirlerini banka aracılığıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına satarak Türk lirasına çevirmelerini teşvik eden bir uygulamadır. Bu destek, kredi veya klasik anlamda bir proje hibesi değildir. Uygun nitelikteki dövizin TCMB’ye satılarak Türk lirasına dönüştürülmesi sonucunda firmaya destek ödemesi yapılır.
Uygulama Ocak 2023’te başlatıldı. TCMB tarafından 28 Eylül 2026’da yayımlanan açıklamaya göre bugüne kadar yaklaşık 44 bin firma döviz dönüşüm desteğinden yararlandı. Destekten faydalanan firmaların toplam ihracatçı işletmeler içindeki payı ise 2026 yılında yüzde 34’e ulaştı. Yeni düzenlemeyle destek kapsamının daha fazla üretici, ihracatçı ve tedarikçi firmaya ulaşması hedefleniyor.
Döviz dönüşüm desteğinde 1 Ekim 2026’da ne değişecek?
Yeni uygulamanın en önemli değişikliği, destekten yararlanan firmalar için geçerli olan bir ay boyunca döviz almama taahhüdünün kaldırılmasıdır. Mevcut uygulamada firma, döviz gelirini Türk lirasına dönüştürdükten sonra belirli bir süre döviz almamayı taahhüt ediyordu. Bu koşul, ticari faaliyetleri nedeniyle döviz almak zorunda kalan bazı işletmelerin destekten yararlanmasını zorlaştırıyordu.
1 Ekim 2026’dan itibaren döviz almama taahhüdünün yerine döviz pozisyon oranı şartı uygulanacak. Destek talep eden işletmenin likit döviz varlıklarının net satış hasılatı ile toplam aktif büyüklüğünden yüksek olanına oranı yüzde 10’u aşamayacak. Bu değişiklikle işletmelerin tek bir işlem sonrasındaki döviz alım davranışı yerine genel mali yapısı ve döviz pozisyonu esas alınacak.
Döviz pozisyon oranı nasıl hesaplanacak?
Döviz pozisyon oranı hesaplanırken firmanın likit döviz varlıkları dikkate alınacak. Bu kapsama döviz cinsinden kasa ve banka varlıkları, alınan çekler, verilen çekler ve ödeme emirleri, menkul kıymetler ile ortaklardan, iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan olan bazı döviz alacakları girebilecek.
Hesaplama yapılırken bu varlıkların toplamı, işletmenin net satış hasılatı veya toplam aktif büyüklüğünden hangisi daha yüksekse ona bölünecek. Elde edilen oranın yüzde 10’u geçmemesi gerekecek. Örneğin net satış hasılatı 20 milyon TL, toplam aktif büyüklüğü 25 milyon TL olan bir işletmede hesaplama 25 milyon TL üzerinden yapılacak. Kesin hesaplamanın ise güncel mali veriler kullanılarak mali müşavir tarafından gerçekleştirilmesi gerekecek.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu nedir?
Destekten yararlanmak isteyen firmaların yüzde 10 şartını sağladıklarını Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ile belgelemeleri gerekecek. Form, serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir tarafından hazırlanacak ve düzenlendiği tarihten itibaren 15 gün süreyle geçerli olacak.
Geçerlilik süresi içinde aynı form kullanılarak birden fazla döviz dönüşüm işlemi yapılabilecek. Ancak işletmenin mali durumunda önemli bir değişiklik meydana gelmesi veya formun geçerlilik süresinin dolması halinde yeni belge hazırlanması gerekebilecek. Formdaki bilgilerin güncel muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olması büyük önem taşıyor. Gerçeğe aykırı veya eksik beyan, alınan desteğin kur farkı ve faizle geri istenmesine neden olabilir.
Yıllık döviz satış limiti nasıl belirlenecek?
Yeni dönemde firmaların destek kapsamında satabileceği döviz tutarı, işletmenin Türkiye’de oluşturduğu katma değerle ilişkilendirilecek. Katma değer hesabında firmanın yıllık faaliyet kârı ile son 12 aylık iş gücü maliyetinin toplamı dikkate alınacak.
Faaliyet kârı, Gelir İdaresi Başkanlığına sunulan yıllık gelir tablosundan alınacak. İş gücü maliyeti ise çalışanlar için ödenen maaş, ücret ve primlerin SGK kayıtlarındaki 12 aylık toplamı üzerinden hesaplanacak. İşletmenin faaliyet kârı negatifse hesaplamada bu tutar sıfır kabul edilecek.
TCMB açıklamasına göre bir firmanın bir yıl içinde alabileceği toplam döviz dönüşüm desteği 100 milyon TL ile sınırlandırılacak. Ancak bu rakam her firmaya ödenecek sabit bir destek değildir. İşletmenin gerçek limiti faaliyet kârı, iş gücü maliyeti, döviz satışı ve uygunluk koşullarına göre belirlenecek. 2026 yılının son çeyreğinde ise hesaplanan katma değer tutarı ile yıllık destek üst sınırının dörtte biri dikkate alınacak.
Döviz dönüşüm desteği oranı ne kadar?
TCMB açıklamasında, uygulamanın başlangıcında yüzde 2 olarak belirlenen destek oranının Mayıs 2025’te geçici olarak yüzde 3’e yükseltildiği ve bu uygulamanın 31 Ocak 2027’ye kadar geçerli olduğu belirtiliyor. Buna göre gerekli koşulları sağlayan firmalara, TCMB’ye satılarak Türk lirasına dönüştürülen uygun döviz tutarı üzerinden yüzde 3’e kadar destek sağlanabilecek.
Destek oranları ve uygulama esasları değişebileceği için işletmelerin işlem öncesinde güncel oranı aracı bankadan teyit etmesi gerekir. “Dövizini bozduran her firmaya yüzde 3 ödeme” şeklinde bir değerlendirme doğru değildir. Dövizin kaynağı, firmanın mali yapısı, döviz pozisyon oranı ve katma değer limiti birlikte incelenecektir.
Tedarikçi KOBİ’ler destekten yararlanabilecek mi?
Yeni sistemin KOBİ’ler açısından en önemli değişikliklerinden biri, doğrudan ihracat yapmadığı halde ihracata yönelik üretim gerçekleştiren tedarikçi firmalara sağlanan kolaylıktır. Birçok üretici KOBİ ürününü doğrudan ihraç etmek yerine dış ticaret sermaye şirketleri, sektörel dış ticaret şirketleri veya başka aracı ihracatçılar üzerinden yurt dışına satıyor.
Yeni uygulamada aracı ihracatçı, tedarikçi firma adına döviz dönüşümü gerçekleştirebilecek. Dövizin Türk lirası karşılığı aracı ihracatçıya aktarılırken destek ödemesi doğrudan tedarikçi firmanın hesabına yapılabilecek. Bu işlem sırasında tedarikçinin kendi döviz satış limiti, katma değeri ve yüzde 10 döviz pozisyon oranı dikkate alınacak.
Benzer yöntem döviz kazandırıcı hizmetlerde de uygulanabilecek. Örneğin bir turizm acentesi üzerinden yurt dışına hizmet sunan turizm tesisinin, gerekli koşulları karşılaması halinde destek ödemesini kendi hesabına alması mümkün olabilecek.
TCMB döviz dönüşüm desteğinden kimler yararlanabilir?
Uygulama; mal veya hizmet ihracatı yapan firmaları, yurt dışından döviz geliri elde eden işletmeleri, aracı ihracatçılar üzerinden ürün satan tedarikçileri, ihracata yönelik üretim yapan KOBİ’leri ve döviz kazandırıcı hizmet sunan şirketleri ilgilendiriyor.
Yurt dışından döviz geliri elde etmek tek başına destek için yeterli olmayacak. Dövizin uygun kaynaktan geldiğinin belgelenmesi, firmanın döviz pozisyon oranının yüzde 10’u aşmaması, katma değer limitinin bulunması ve gerekli formların aracı bankaya sunulması gerekecek.
Döviz dönüşüm desteği başvurusu nasıl yapılır?
Döviz dönüşüm desteği için KOSGEB programlarında olduğu gibi ayrıca proje dosyası hazırlanmaz. İşlem, firmanın çalıştığı aracı banka üzerinden gerçekleştirilir. İlk olarak yurt dışından elde edilen dövizin destek kapsamına girip girmediği bankadan öğrenilmelidir. Ardından işletmenin likit döviz varlıkları mali müşavirle birlikte belirlenmeli ve döviz pozisyon oranı hesaplanmalıdır.
Yüzde 10 şartının sağlanması durumunda SMMM veya YMM tarafından Döviz Pozisyonu Bildirim Formu hazırlanmalıdır. Firmanın katma değerine bağlı yıllık döviz satış limiti kontrol edildikten sonra Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu ve istenen belgeler bankaya sunulmalıdır. Uygun bulunan döviz banka aracılığıyla TCMB’ye satılır ve destek ödemesi ilgili firma hesabına aktarılır.
Aracılı ihracatta tedarikçi adına işlem yapılacaksa tedarikçi ile aracı ihracatçı arasındaki ticari ilişkiyi, ürün satışını ve ihracatı gösteren belgelerin de hazır bulundurulması gerekebilir.
İşletmeler nelere dikkat etmeli?
Döviz dönüşüm desteğinden yararlanmayı planlayan işletmeler, yalnızca destek oranına göre karar vermemelidir. Firmanın yakın dönemde dövizle yapacağı ödemeler, ithalat giderleri, kur riski ve işletme sermayesi ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir. Döviz satıldıktan kısa süre sonra yeniden döviz alınması gerekmesi, destekten sağlanan avantajı azaltabilir.
Bildirim formunun 15 günlük geçerlilik süresi de yakından takip edilmelidir. Yanlış veya güncelliğini kaybetmiş verilerle işlem yapılmamalı, destek tutarı kesinleşmeden nakit akışı planına gelir olarak eklenmemelidir. Aracı bankanın belge ve uygunluk incelemesi sonucunda ilave evrak talep edebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
İhracat gelirini Türk lirasına dönüştürdükten sonra işletme sermayesi veya yatırım finansmanına ihtiyaç duyan işletmeler, farklı ticari kredi seçeneklerini birlikte değerlendirebilir. KOBİ Pratik, KOBİ ve esnaflara özel finansal ürün karşılaştırma, hesaplama ve başvuru platformudur. İşletmeler, finansman ihtiyaçlarına uygun ticari kredi seçeneklerini KOBİ Pratik üzerinden inceleyebilir ve ilgili ürünlere başvuru yapabilir.
Sık sorulan sorular
Yeni döviz dönüşüm desteği ne zaman başlayacak?
Yeni şartlar 1 Ekim 2026 itibarıyla uygulanacak.
Döviz almama taahhüdü kaldırıldı mı?
Evet. Bir ay boyunca döviz almama taahhüdünün yerine yüzde 10 döviz pozisyon oranı şartı getiriliyor.
Döviz pozisyon oranı kaç olmalı?
Firmanın likit döviz varlıklarının net satış hasılatı ile toplam aktif büyüklüğünden yüksek olanına oranı yüzde 10’u aşmamalıdır.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formunu kim hazırlayacak?
Formun serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir tarafından hazırlanması gerekiyor.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu kaç gün geçerli?
Form, düzenlendiği tarihten itibaren 15 gün boyunca geçerli olacak.
Doğrudan ihracat yapmayan KOBİ destek alabilir mi?
İhracata yönelik üretim yapan ve ürünlerini aracı ihracatçı üzerinden satan tedarikçi KOBİ’ler, kendi limitleri ve uygunluk koşulları kapsamında destek ödemesini doğrudan alabilecek.
Her işletmeye 100 milyon TL mi ödenecek?
Hayır. 100 milyon TL yıllık destek üst sınırıdır. İşletmenin yararlanabileceği gerçek tutar, oluşturduğu katma değer ve gerçekleştirdiği uygun döviz dönüşüm işlemleri üzerinden belirlenecek.
Döviz dönüşüm desteği kredi midir?
Hayır. Uygulama bir ticari kredi değildir. Uygun yurt dışı kaynaklı dövizin TCMB’ye satılarak Türk lirasına çevrilmesi karşılığında verilen destek ödemesidir.
